มาตรฐานห้องพ่นสีโรงงาน
มาตรฐานห้องพ่นสีโรงงาน กับการออกแบบและติดตั้งที่ถูกต้อง
มาตรฐานห้องพ่นสีโรงงาน (Paint Booth Standard) คือแนวทางและข้อกำหนดในการออกแบบ ติดตั้ง และควบคุมการทำงานของห้องพ่นสี ที่ต้องเน้นความปลอดภัยสูง โดยเฉพาะการป้องกันอัคคีภัยและการระบายอากาศ ตามมาตรฐานสากล เช่น
NFPA 33 (National Fire Protection Association) มาตรฐานด้านการป้องกันอัคคีภัยในกระบวนการพ่นสี และข้อกำหนดOSHA (Occupational Safety and Health Administration) ข้อกำหนดด้านความปลอดภัยและอาชีวอนามัยของผู้ปฏิบัติงาน เพื่อให้การพ่นสีมีประสิทธิภาพ ลดการฟุ้งกระจายของสารปนเปื้อน และไม่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมภายนอก
ทำไมโรงงานพ่นสีต้องใส่ใจมาตรฐานสิ่งแวดล้อม
กระบวนการพ่นสีในโรงงานอุตสาหกรรมถือเป็นหนึ่งในกิจกรรมที่ก่อให้เกิดมลพิษทางอากาศในหลายรูปแบบ หากไม่มีการควบคุมที่เหมาะสม มลพิษเหล่านี้ไม่เพียงส่งผลกระทบต่อสุขภาพของพนักงานภายในโรงงานเท่านั้น แต่ยังอาจแพร่กระจายออกสู่ชุมชนโดยรอบ และนำไปสู่ปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมในระยะยาว มลพิษจากห้องพ่นสีสามารถจำแนกออกเป็น 3 ประเภทหลัก ได้แก่
- ฝุ่นละออง (Overspray / Particulate Matter) เกิดจากละอองสีที่ไม่จับตัวบนชิ้นงาน (Transfer Efficiency ไม่ถึง 100%) ฝุ่นเหล่านี้มีขนาดเล็กมากและมักผสมกับสารเคมี หากไม่มีระบบดักจับที่ดีจะฟุ้งกระจายไปทั่วบริเวณ
- กลิ่น (Odor) กลิ่นฉุนจากทินเนอร์ ตัวทำละลาย หรือสารเคมีในเนื้อสี เป็นตัวแปรหลักที่ทำให้เกิดการร้องเรียนจากชุมชน กลิ่นเหล่านี้สามารถเดินทางได้ไกลตามทิศทางลม
- สารระเหยง่าย (Volatile Organic Compounds: VOCs) VOCs คือสารเคมีที่มีจุดเดือดต่ำและระเหยเป็นไอได้ง่ายในอุณหภูมิห้อง เช่น Toluene, Xylene หรือ Acetone สารเหล่านี้หากสูดดมเข้าร่างกายในระยะยาวจะส่งผลต่อระบบประสาทและอวัยวะภายใน รวมถึงเป็นตัวการสำคัญในการเกิดภาวะเรือนกระจก
กฎหมายและมาตรฐานที่เกี่ยวข้อง
เพื่อควบคุมผลกระทบจากห้องพ่นสี โรงงานอุตสาหกรรมในประเทศไทยจำเป็นต้องควบคุมการปล่อยมลพิษให้อยู่ในระดับที่กฎหมายกำหนดกตาม ฎหมายหลักที่โรงงานพ่นสีต้องปฏิบัติตาม ได้แก่
- พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535
- พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 และฉบับแก้ไขเพิ่มเติม
- ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรมเกี่ยวกับค่ามาตรฐานการระบายอากาศเสียจากโรงงาน
กฎหมายเหล่านี้กำหนดให้โรงงานต้องควบคุมการปล่อยฝุ่น กลิ่น และสารเคมีให้อยู่ในเกณฑ์ที่กำหนดก่อนปล่อยออกสู่บรรยากาศ โดยสามารถสรุปค่ามาตรฐานหลัก ๆ ที่เกี่ยวข้องกับห้องพ่นสีได้ดังนี้
-
- ค่าฝุ่นละออง ฝุ่นจากห้องพ่นสีส่วนใหญ่เป็นฝุ่นสีและละอองสารเคมี ซึ่งกฎหมายกำหนดให้ ฝุ่นละอองรวม (Total Suspended Particulates – TSP) ต้องไม่เกินประมาณ 120 มิลลิกรัมต่อลูกบาศก์เมตร
- ค่ากลิ่น ต้องไม่รุนแรงจนก่อให้เกิดความเดือดร้อนต่อชุมชน จนทำให้ผู้อยู่อาศัยรอบข้างได้รับผลกระทบ
- ค่าสารระเหย VOC สาร VOC เป็นตัวการสำคัญจากห้องพ่นสี กฎหมายกำหนดให้
- ปริมาณสารอินทรีย์ระเหยง่ายรวม (Total VOCs) ต้องอยู่ในระดับที่ควบคุมได้ โรงงานต้องมีระบบบำบัด การติดตั้งเครื่องดูดฝุ่นอุตสาหกรรม (Dust Collector) และระบบกำจัดกลิ่น เช่น Activated Carbon หรือ Scrubber
มาตรฐานห้องพ่นสีโรงงานอุตสาหกรรมที่สำคัญ
ในภาคอุตสาหกรรม “ห้องพ่นสี” ไม่ได้เป็นเพียงพื้นที่สำหรับทำงานศิลปะบนชิ้นงานเท่านั้น แต่คือระบบวิศวกรรมที่ต้องควบคุมทั้งคุณภาพงาน ความปลอดภัยของผู้ปฏิบัติงาน และผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม มาตรฐานของห้องพ่นสีที่สมบูรณ์แบบจึงประกอบด้วยองค์ประกอบสำคัญ 4 ด้าน ดังนี้
1. โครงสร้างและวัสดุ ปราการด่านแรกของความปลอดภัย
ห้องพ่นสีที่ได้มาตรฐานต้องเป็น ระบบปิด (Enclosed Spray Booth) ที่แยกออกจากพื้นที่ส่วนอื่นอย่างชัดเจน เพื่อกักเก็บฝุ่นและไอระเหยไม่ให้ฟุ้งกระจาย
- วัสดุทนไฟ ผนังและเพดานต้องสร้างจากวัสดุไม่ติดไฟ (Non-combustible Materials) และต้องมีระยะห่างจากพื้นที่งานอื่นอย่างน้อย 3 ฟุต หรือกั้นด้วยผนังทนไฟที่กันไฟได้นานกว่า 1 ชั่วโมง
- พื้นป้องกันไฟฟ้าสถิต พื้นห้องควรใช้ระบบ Anti-static Floor เพื่อป้องกันการสะสมของประจุไฟฟ้า ซึ่งเป็นสาเหตุหนึ่งของการเกิดประกายไฟในพื้นที่ที่มีสารระเหยไวไฟ
2. ระบบระบายอากาศและแสงสว่าง
คุณภาพงานพ่นสีขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อมภายในห้อง ซึ่งต้องมีการควบคุมอย่างเข้มงวด
- ความเร็วลม (Airflow) ระบบระบายอากาศต้องมีลมไหลเวียนสม่ำเสมอ โดยมีความเร็วลมหน้าห้องอยู่ที่ 0.5–1.0 เมตร/วินาที เพื่อดักจับละอองสีได้อย่างทันท่วงที
- ระบบแสงสว่าง ต้องสว่างเพียงพอและทั่วถึงเพื่อให้ตรวจสอบความละเอียดของงานได้แม่นยำ โดยอุปกรณ์ให้แสงสว่างทั้งหมดต้องเป็นชนิด Explosion-Proof (ป้องกันการระเบิด)
- ความสะอาด การดูแลแผ่นกรองอากาศและทำความสะอาดห้องเป็นประจำทุกสัปดาห์ จะช่วยลดการสะสมของเชื้อไฟและรักษามาตรฐานอากาศ
3. ระบบจัดการมลพิษ Dust Collector และการกำจัดกลิ่น
นี่คือส่วนที่โรงงานสมัยใหม่ให้ความสำคัญที่สุด เพื่อตอบโจทย์ด้านอาชีวอนามัยและกฎหมายสิ่งแวดล้อม
- บทบาทของ Dust Collector ทำหน้าที่ดักจับละอองสี (Overspray) ไม่ให้หลุดรอดออกสู่บรรยากาศ ช่วยลดฝุ่นแขวนลอย (Particulate Matter) และยืดอายุการใช้งานของพัดลมระบายอากาศ
- การควบคุมสาร VOC และกลิ่น สารระเหยอินทรีย์ (VOCs) ที่ส่งกลิ่นรบกวนชุมชนจะถูกบำบัดผ่านระบบ Activated Carbon Filter หรือ Wet Scrubber (ระบบม่านน้ำ) เพื่อดูดซับสารเคมีก่อนปล่อยอากาศบริสุทธิ์คืนสู่ภายนอก
4. มาตรฐานความปลอดภัยจากอัคคีภัย (Fire Protection)
เนื่องจากสีและตัวทำละลายส่วนใหญ่เป็นสารไวไฟสูง มาตรฐานที่ขาดไม่ได้คือ
- ระบบดับเพลิง ติดตั้งระบบ Sprinkler อัตโนมัติและมีถังดับเพลิงประจำจุด
- ระบบสายดิน (Grounding) ต้องมีการต่อสายดินที่แน่นหนาในทุกจุดของอุปกรณ์ เพื่อถ่ายเทประจุไฟฟ้าสถิต
- อุปกรณ์ไฟฟ้า เครื่องจักรและพัดลมทั้งหมดต้องได้รับมาตรฐานป้องกันการระเบิด เพื่อไม่ให้เกิดประกายไฟในจุดอับอากาศ
มาตรฐานห้องพ่นสีโรงงาน เป็นองค์ประกอบสำคัญที่ส่งผลต่อคุณภาพการผลิต สุขภาพพนักงาน และความถูกต้องตามกฎหมาย การออกแบบและติดตั้งห้องพ่นสีโรงงานให้ได้มาตรฐาน ไม่ใช่เพียงงานติดตั้งอุปกรณ์ แต่เป็นงาน System Integration ที่ต้องเข้าใจทั้งกระบวนการผลิต กฎหมาย และสิ่งแวดล้อม
บริษัท คอนโทรล แอดวานซ์ จำกัด คือผู้เชี่ยวชาญด้านการออกแบบและติดตั้ง ห้องพ่นสีโรงงาน ระบบ Dust Collector ระบบกำจัดกลิ่นและ VOC ระบบควบคุมมลพิษอากาศแบบครบวงจร ด้วยทีมวิศวกรที่มีประสบการณ์จริงในโรงงานอุตสาหกรรม ช่วยให้ลูกค้ามั่นใจได้ว่า ระบบที่ออกแบบจะยกระดับห้องพ่นสีให้ได้มาตรฐานระดับอุตสาหกรรมอย่างแท้จริง
